Extradition refused under Art. 3 ECHR due to prison conditions and human rights risks in Kazakhstan
Sygn. akt III Kop 61/25
POSTANOWIENIE
Dnia 2 czerwca 2025 r.
Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział III Karny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia Mariusz Wiązek
Protokolant: Jolanta Dutczak-Gołdyn
Prokurator Prokuratury Okręgowej Michał Wrzalik
po rozpoznaniu w sprawie ściganego B. P.
ściganego na podstawie czerwonej noty Interpolu przez organy wymiaru sprawiedliwości Republiki Kazachstanu w celu przeprowadzenia postępowania karnego za przestępstwo z art. 190 ust. 3 kodeksu karnego Kazachstanu
z wniosku Prokuratora Okręgowego we Wrocławiu
w przedmiocie wydania postanowienia o dopuszczalności wydania osoby ściganej
postanawia
na podstawie art. 603 § 1 k.p.k. i 604 § 1 pkt 7 k.p.k. stwierdzić prawną niedopuszczalność wydania z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na terytorium Republiki Kazachstanu obywatela Kazachstanu B. P. syna S.i M. z domu K., urodzonego w dniu … roku w S. (Kazachstan), legitymującego się paszportem o numerze … wydanym przez władze Kazachstanu, poszukiwanego na podstawie listu gończego z dnia 29.07.2024 r. w celu przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego za przestępstwa kwalifikowane z art. 190 ust. 3 kodeksu karnego Kazachstanu.
na podstawie art. 253 § 1 k.p.k. uchylić zastosowany wobec obywatela Kazachstanu B. P. syna S.i M. z domu K., urodzonego w dniu … roku w S.(Kazachstan), legitymującego się paszportem o numerze … wydanym przez władze Kazachstanu środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania.
na podstawie art. 626 § 1 k.k. w zw. z § 17 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adw. P. B. zwrot kosztów tytułem obrony udzielonej ściganemu z urzędu w kwocie 1476,00 złotych (słownie: tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć złotych 00/100).
UZASADNIENIE
W dniu 11 kwietnia 2025 r. do Prokuratury Okręgowej we Wrocławiu za pośrednictwem Prokuratury Krajowej wpłynął wniosek władz Republiki Kazachstanu o wydanie B. P., ściganego na podstawie czerwonej noty Interpolu nr kontrolny … wystawionej przez organy wymiaru sprawiedliwości Republiki Kazachstanu w celu przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego za przestępstwo polegające na tym, że ,,w dniu 16 listopada 2021 roku, poprzez podawanie się za pracownika banku, wszedł w posiadanie danych osobowych oraz dostępu do kont bankowych. Na skutek jego działań poszkodowana K. wzięła dwie pożyczki z dwóch różnych banków na kwotę 9 413 000 kazakh tenge (według kodu ISO: KZT). Następnie pieniądze zostały przelane na nieznane konto”, tj. czyn z art. 190 ust. 3 kodeksu karnego Kazachstanu.
W dniu 17 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu odroczył posiedzenie w przedmiocie stwierdzenia dopuszczalności ekstradycji do Kazachstanu oraz zwrócił się do Amnesty International Polska oraz Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka o nadesłanie aktualnego raportu o standardach postępowań karnych oraz standardach odbywania kar pozbawienia wolności w tym ewentualnych naruszeń praw człowieka w Kazachstanie.
Sąd zważył, co następuje:
W ocenie tut. Sądu wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Niedopuszczalnym jest, w ocenie Sądu, wydanie osoby ściganej do państwa, w którym stanęłaby ona pod wysokim ryzykiem naruszenia praw człowieka i wolności, co samo w sobie stanowiłoby rażące naruszenie zapisu art. 604 § 1 pkt 7 k.p.k.
Wskazać przy tym należy, iż zapisy art. 604 § 1 pkt 7 k.p.k. zawierają szerszy katalog okoliczności wyłączający możliwość wydania osoby w porównaniu z wiążącymi Polskę umowami międzynarodowymi, z racji powtórzenia w swojej treści zapisów umów międzynarodowych, w tym zapisów zawartych w MPPOiP, EKPC, jak również Konwencji z 10.12.1984 roku w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania.
Okoliczność powyższa powoduje, iż nie mogą one zostać pominięte przez sąd orzekający w przedmiocie wydania osoby. W każdej rozpoznawanej sprawie ekstradycyjnej konieczne jest wykazanie, czy nie zachodzą przeszkody ekstradycyjne z art. 3 Konwencji i art. 604 § 1 pkt. 5 i 7 k.p.k. W tym celu rozważenia wymagają m.in. informacje o praktyce funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości państwa wzywającego. Gwarancje przewidziane w art. 604 § 1 pkt. 5 i 7 k.p.k. oraz art. 3 Konwencji z 1950 r. o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności obowiązują niezależnie od charakteru przestępstw popełnionych przez osobę ściganą w państwie wzywającym (przestępstwo kryminalne, czy też przestępstwo polityczne) i mają zastosowanie niezależnie od stwierdzonego faktu nagannego zachowania osoby ściganej. Sąd orzekający w sprawie dopuszczalności wydania osoby ściganej ogranicza się bowiem do skontrolowania, czy zachodzą przeszkody prawne czyniące niedopuszczalnym uwzględnienie wniosku.
Zawarte w art. 604 § 1 pkt 7 k.p.k. sformułowanie „uzasadniona obawa”, iż w państwie wzywającym może dojść do naruszenia praw i wolności osoby wydanej, oznacza, iż prawdopodobieństwo takie musi zostać wykazane za pomocą określonych faktów lub informacji o faktach, które pozwolą na obiektywną ocenę realności zagrożenia. (postanowienie Sadu Najwyższego Izby Karnej z dnia 20 kwietnia 2011 roku, sygn. akt IV KK 422/10). Zapewnienie przez państwo wnioskujące o wydanie osoby przestrzegania praw człowieka, czy też zapewnienia możliwości obrony samo w sobie nie eliminuje ryzyka narażenia osoby wydanej na złe traktowanie. W szczególności jeżeli rozmija się w oceną efektywności systemu ochrony przed torturami, gotowości do współpracy z organami międzynarodowymi, czy też wolą skutecznego ścigania winnych złego traktowania. Gwarancje takie nie stanowią same w sobie wystarczającego zapewnienia odpowiedniej ochrony przed ryzykiem niedozwolonego traktowania. Powstaje obowiązek zbadania, czy zapewnienia te dają w swym praktycznym wymiarze wystarczającą gwarancję, iż osoba będzie chroniona przed ryzykiem niedozwolonego traktowania (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 16.10.2012 r. 49747/11 ERGASHEV v. ROSJA, Lex nr 1219728).
W pierwszej kolejności należy wskazać, iż jednostki penitencjarne w Kazachstanie zmagają się z problemami typowymi dla tego regionu państw Azji Centralnej. Powszechnie wiadomo, iż system penitencjarny zarówno jeżeli chodzi o stan jednostek, jak i system sprawiedliwości, nie spełniają wymogów prawa międzynarodowego. W Kazachstanie nagminnie dochodzi do łamania praw człowieka. Z raportu przesłanego przez HFPC wynika, iż sytuacja osób pozbawionych wolności w Kazachstanie wciąż budzi uzasadnione wątpliwości ze względu na występowanie przypadków tortur, nieludzkiego traktowania oraz niewystarczające mechanizmy przeciwdziałania i sankcjonowania sprawców takich przypadków. Mimo stopniowej modernizacji miejsc pozbawienia wolności, zmian w kodeksie karnym dotyczącym definicji tortur i gwałtu, aktywnej działalności organizacji pozarządowych i KMP, prawa osób pozbawionych wolności w Kazachstanie podlegają poważnym naruszeniom. Kazachski system penitencjarny jest niewydolny i zmaga się z licznymi problemami takimi jak brak wypełniania Reguł Mandeli, w tym nieodpowiednie warunki higieniczne, brak dostępu do opieki medycznej, brak wystarczających udogodnień dla niepełnosprawnych więźniów, brak możliwości zgłaszania stosowania tortur i nieludzkiego traktowania w warunkach pozbawienia wolności.
Natomiast Amnesty Internationa Polska w przekazanym przez siebie piśmie wskazała, iż nie posiada aktualnych informacji na temat standardów postępowań karnych, jak i standardów odbywania kary pozbawienia wolności w Kazachstanie.
Z kolei z raportu Komitetu Przeciwko Torturom oraz Komitetu Przeciwko Torturom Organizacji Narodów Zjednoczonych wynika, iż w Kazachstanie dochodzi do licznych przypadków tortur i nieludzkiego traktowania, które nasiliły się po wydarzeniach ze stycznia 2022 r. Doszło wówczas do fali masowych protestów i niepokojów w Kazachstanie, które zostały brutalnie stłumione przez siły rządowe i zakończyły się wymianą ognia pomiędzy uzbrojonymi grupami przestępczymi oraz siłami rządowymi. Niepokojące są doniesienia, które wskazują, że sprawcy tortur i zabójstw osób protestujących nie zostali pociągnięci do odpowiedzialności karnej, a ocalali są obiektem szerokich nacisków ze strony władz kazachskich. Nie jest to wyjątek. Do podobnych wydarzeń dochodziło już wcześniej- na przykład podczas wydarzeń Żangaözen w grudniu 2011 roku, gdzie siły bezpieczeństwa w Kazachstanie raniły i zabiły wielu ludzi podczas próby rozproszenia demonstrujących. Zatrzymani byli trzymani w więzieniach w strasznych warunkach, torturowano ich w przepełnionych celach. Wydarzenia te nie zostały rozliczone przez kazachski wymiar sprawiedliwości. Funkcjonariusze stosujący brutalne praktyki nie zostali ukarani, nadal pełnią służbę, bowiem mają na to przyzwolenie nie tylko od swoich przełożonych, ale również od wyższych rangą oficerów służb.
Krytyczne informacje o praktyce funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości państwa wzywającego (Kazachstanu) płynące z raportu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w powiązaniu z sytuacją prawną osoby ściganej- B. P. wskazują, iż w razie pozytywnego rozstrzygnięcia w zakresie wydania jego osoby stronie kazachskiej istnieje poważne ryzyko nieprzestrzegania podstawowych standardów praw człowieka w tej konkretnej sytuacji, a co za tym idzie istnieje rzeczywiste zagrożenie praw konkretnej osoby.
Znaczenie w zakresie rozstrzygnięcia o dopuszczalności ekstradycji ma przy tym sytuacja osoby ściganej. Z przedłożonych przez stronę kazachską dokumentów, jak również zgromadzonych dla potrzeb toczącego się postępowania ekstradycyjnego, wynika, iż B. P. jest osobą poszukiwaną międzynarodowym listem gończym wydanym przez władze kazachskie za popełnienie przestępstwa oszustwa. Podczas posiedzenia przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu B. P. stwierdził, że nie wiedział, że jest poszukiwany przez organy sprawiedliwości Kazachstanu. Potwierdził, że był przesłuchiwany w 2023 r. przed Sądem w Kazachstanie, jednakże miał w tej sprawie status świadka, a jemu samemu zarzuty nie zostały przedstawione. Podkreślił także, iż w Polsce przebywa legalnie i wystąpił o przedłużenie wizy.
Informacje przekazane przez Helsińską Fundację Praw Człowieka w ocenie Sądu niewątpliwie wskazują na możliwość naruszenia praw B. P. w przypadku wydania go stronie kazachskiej.
Tym samym, w oparciu o przepisu art. 253 § 1 k.p.k., należało uchylić środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania zastosowany wobec B. P. postanowieniem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 13 marca 2025 r., sygn. akt III Kop 61/25, albowiem ustały przesłanki, dla których go zastosowano.
Na podstawie art. 626 § 1 k.k. w zw. z § 17 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. P. B. zwrot kosztów tytułem obrony udzielonej ściganemu B. P. z urzędu.
Mając zatem powyższe na względzie i przyjmując, iż ekstradycja obywatela Kazachstanu B. P. do Republiki Kazachstanu mogłaby prowadzić do naruszenia praw i wolności gwarantowanych z perspektywy wiążących Polskę norm zarówno rangi konstytucyjnej, jak i konwencyjnej orzeczono jak na wstępie.