Extradition to the United States refused on nationality grounds: political motivation does not establish a political offence
Sygn. akt II AKz 868/23
POSTANOWIENIE Dnia 13 października 2023 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie w Wydziale II Karnym w składzie:
Przewodniczący: Sędzia SA A. K.
Protokolant: W. S.
przy udziale prokuratora S. W. po rozpoznaniu w sprawie G. O. zażalenia wniesionego przez obrońcę na postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt VIII Kop 107/23 (3041-6.Oz.1506.2023.III), w przedmiocie stwierdzenia prawnej niedopuszczalności ekstradycji, na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w Warszawie zaskarżonym postanowieniem, na podstawie art. 604 § 1 pkt 1 k.p.k., stwierdził prawną niedopuszczalność przekazania G. O. celem przeprowadzenia postępowania karnego w zakresie objętym wnioskiem ekstradycyjnym numer CRM-95-100-29729 wydanym przy Nocie Ambasady USA w W. nr 22-0179 z dnia 20 maja 2022 roku.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł obrońca ściganego, zaskarżając je w części, w jakiej Sąd Okręgowy nie wskazał jako podstawy prawnej negatywnych przesłanek wydania w postaci bezwzględnych przeszkód ekstradycji.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że pomimo korzystnego rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, obrońca mógł zaskarżyć ustalenia szkodzące interesom ściganego. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki o ekstradycji, sporządzonej w Waszyngtonie dnia 10 lipca 1996 r. (dalej: umowa ekstradycyjna), jeżeli odmówiono wydania wyłącznie ze względu na obywatelstwo osoby poszukiwanej, państwo wezwane, działając na wniosek państwa wzywającego, przekaże sprawę swym właściwym organom w celu podjęcia decyzji co do przeprowadzenia postępowania karnego. Obrońca wnioskuje o odmowę wydania również z innych powodów, stąd też jest uprawniony do zaskarżenia postanowienia opierającego się wyłącznie na przesłance obywatelstwa.
W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził prawną niedopuszczalność wydania G. O. celem przeprowadzenia postępowania karnego w zakresie objętym wnioskiem ekstradycyjnym numer CRM-95-100-29729 wydanym przy Nocie Ambasady USA w W. nr 22-0179 z dnia 20 maja 2022 roku. Jako podstawę swojego orzeczenia podał art. 604 § 1 pkt 1 k.p.k., uznając, że stanowi on podstawę niedopuszczalności przekazania. To orzeczenie jest prawidłowe i w tym zakresie nie zostało zaskarżone.
Nie są zasadne argumenty obrońcy o naruszeniu art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k., art. 2 ust. 1 umowy ekstradycyjnej w zw. z art. 615 § 2 k.p.k., art. 604 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 5 ust. 1 umowy ekstradycyjnej, art. 615 § 2 k.p.k.
Zgodnie z treścią art. 615 § 2 k.p.k., przepisów działu XIII o postępowaniu w sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych nie stosuje się, jeżeli umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, albo akt prawny regulujący działanie międzynarodowego trybunału karnego stanowi inaczej.
Art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k. wskazuje, że nie jest dopuszczalne wydanie, gdy byłoby ono sprzeczne z polskim prawem, a pkt 8 dotyczy osoby ściganej za popełnienie bez użycia przemocy przestępstwa z przyczyn politycznych. Natomiast artykuł 2 umowy ekstradycyjnej stanowi, że przestępstwem stanowiącym podstawę wydania jest przestępstwo, które według prawa obowiązującego w obu umawiających się państwach jest zagrożone karą pozbawienia wolności o maksymalnym wymiarze powyżej jednego roku lub karą surowszą. Artykuł 5 ust. 1 stanowi, że wydanie nie nastąpi, jeżeli przestępstwo stanowiące podstawę wniosku o wydanie jest przestępstwem o charakterze politycznym.
Nie są zasadne twierdzenia obrońcy, że bezwzględną przeszkodą ekstradycyjną jest art. 2 ust. 1 umowy ekstradycyjnej. Obrońca pomija bowiem uregulowanie zawarte w art. 2 ust. 5 tejże umowy, który stanowi, że w wypadku zgody na wydanie za przestępstwo stanowiące podstawę wydania, zostanie również udzielona zgoda na wydanie za wszelkie inne przestępstwa wymienione we wniosku, nawet gdy nie są zagrożone karą pozbawienia wolności powyżej jednego roku, o ile wszystkie pozostałe wymogi odnośnie do wydania zostały spełnione. Czyny zarzucane ściganemu stanowią odpowiednik czynów z art. 222 § 1 (zagrożonego karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3), art. 224 k.k. i art. 254 § 1 k.k. (zagrożonego karą pozbawienia wolności do lat 3). Nawet teoretycznie, gdyby wskazywane przestępstwa z punktów 3–8 były zagrożone karą do roku pozbawienia wolności, to i tak mogłaby być udzielona zgoda na wydanie, z uwagi na uregulowanie z art. 2 ust. 5 umowy ekstradycyjnej.
Nie są również zasadne argumenty odnoszące się do wadliwości załączonego nakazu aresztowania w związku z odmiennością uregulowań w polskiej procedurze karnej. O ile dokument ten różni się od postanowienia sądu polskiego o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, o tyle nie jest dokumentem, który nie może zostać uznany przez władze polskie. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 3, do wniosku o wydanie osoby w celu przeprowadzenia postępowania karnego niezbędny jest także odpis postanowienia o aresztowaniu lub nakazu aresztowania wydanego przez sędziego lub inny właściwy organ. Dokumentacja przedstawiona przez stronę amerykańską spełnia wymogi umowy ekstradycyjnej. Nakaz aresztowania (k. 25) został wydany przez sędziego Z. M. F. z Sądu Okręgowego Stanów Zjednoczonych na Dystrykt Kolumbia.
Nie można się zgodzić z obrońcą, że w niniejszej sprawie zachodzi podstawa odmowy z art. 5 ust. 1 umowy ekstradycyjnej, czyli że przestępstwo stanowiące podstawę wniosku o wydanie jest przestępstwem o charakterze politycznym. W tym zakresie zgodzić się należy z poglądem wyrażonym przez dr. hab. T. K., że charakter przestępstwa politycznego jest uzależniony od kształtu systemu politycznego, w jakim dany czyn zabroniony o politycznej proweniencji został popełniony. Zupełnie inaczej się go interpretuje w systemie demokratycznym, inaczej w totalitarnym, jeszcze inaczej w autorytaryzmie. Najbardziej adekwatna przy ocenie przestępstwa politycznego jest ocena tego czynu na podstawie teorii przedmiotowej, to jest w centrum analizy znajduje się dobro chronione prawem. Zatem jeżeli dobro prawem chronione będzie miało charakter polityczny, czyn przestępny (atak na to dobro), będziemy określać jako przestępstwo polityczne. [1] Przestępstwa zarzucane ściganemu odnoszą się do naruszenia nietykalności cielesnej funkcjonariusza, czynnego udziału w zbiegowisku, wywierania wpływu na czynności urzędowe, zakłócania przebiegu wyborów. Charakter polityczny przestępstwa może być rozumiany szeroko, a jego interpretacja nie może być oderwana od ustaleń dotyczących systemu politycznego panującego w miejscu jego ewentualnego popełnienia. Inaczej rozpatrywane będzie znieważenie funkcjonariusza publicznego w systemie totalitarnym w trakcie demonstracji mającej na celu przywrócenie zasad demokratycznego państwa, inaczej takie zachowanie w systemie demokratycznym z powodu chęci zamanifestowania własnych poglądów politycznych. Z akt sprawy wynika, że czyny zarzucane G. O. mogły zostać popełnione z pobudek politycznych, niezadowolenia, aczkolwiek nie jest to równoznaczne z uznaniem politycznego charakteru tych przestępstw.
Z tych względów Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie.