Extradition to Uzbekistan: individual human rights risk unproven and continued detention justified by flight risk
Sygn. akt II AKz 352/24
POSTANOWIENIE
Dnia 3 lipca 2024 r.
Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: Sędzia SA A. Z.
Protokolant: W. S. przy udziale Prokuratora: N. W.
po rozpoznaniu w sprawie O. N. skazanego za popełnienie trzech przestępstw określonych w art. 168 część 3 litera C oraz w pkt B i C część 3 art. 168 (x2) kodeksu karnego Republiki Uzbekistanu, stanowiących odpowiednik art. 286 § 1 polskiego kodeksu karnego,
zażalenia obrońcy od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt V Kop 22/24, w przedmiocie stwierdzenia prawnej dopuszczalności wydania osoby ściganej władzom Republiki Uzbekistanu i przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania wobec ściganego, na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. i art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z § 17 ust. 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763)
postanawia:
utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie;
zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adwokata I. W. kwotę 1200 (słownie: tysiąc dwieście) zł, powiększoną o 23% VAT, z tytułu wynagrodzenia za udzielenie ściganemu pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu przed sądem odwoławczym.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 maja 2024 roku Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie w pkt 1 stwierdził prawną dopuszczalność przekazania O. N. władzom Republiki Uzbekistanu w celu przeprowadzenia wobec niego postępowania karnego za trzy przestępstwa, określone w art. 168 część 3 litera C (x1) oraz w punkcie B i C część 3 art. 168 (x2) kodeksu karnego Republiki Uzbekistanu, stanowiące odpowiednik art. 286 § 1 polskiego kodeksu karnego, oraz w pkt 2 przedłużył wobec ściganego O. N. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na czas do dnia 30 sierpnia 2024 r., godz. 13:40. Jednocześnie Sąd orzekł o obciążeniu kosztami postępowania Skarbu Państwa i zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. I. W. wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ściganemu z urzędu.
Powyższe postanowienie zaskarżył obrońca, zarzucając:
w zakresie pkt 1 zaskarżonego postanowienia błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że wydanie ściganego jest prawnie dopuszczalne, tj. wobec ściganego nie zachodzi uzasadniona obawa, że w Uzbekistanie może dojść do naruszenia jego wolności i praw, w sytuacji gdy ścigany podczas przesłuchania w dniu 16 maja 2024 r. (V Kop 22/24) wprost wskazywał na taką możliwość; obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 604 § 1 pkt 7 k.p.k., poprzez uznanie, że wydanie ściganego jest prawnie dopuszczalne, podczas gdy ocena materiałów postępowania, wyjaśnień ściganego i ogólna dostępność informacji o przestrzeganiu praw i wolności w Uzbekistanie prowadzi do wniosku przeciwnego;
w zakresie pkt 2 zaskarżonego postanowienia błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że ścigany nie ma w Polsce stałego miejsca zamieszkania, w sytuacji gdy podczas przesłuchania w dniu 4 grudnia 2023 r. (V Kop 115/23) wskazywał adres w Polsce przy ul. R. […] w W.; obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 258 § 2 k.p.k., poprzez uznanie, że do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania ekstradycyjnego konieczne jest zastosowanie tymczasowego aresztowania, a nie wolnościowych środków zapobiegawczych z uwagi na grożącą surową karę.
Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, tj. stwierdzenie, że wydanie władzom wymiaru sprawiedliwości Republiki Uzbekistanu ściganego jest niedopuszczalne oraz zastosowanie wobec ściganego środków o charakterze wolnościowym w postaci dozoru policji oraz zakazu opuszczania kraju w miejsce dotychczasowego aresztowania.
Jednocześnie obrońca wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów obrony udzielonej ściganemu w postępowaniu zażaleniowym, oświadczając, iż koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zażalenia obrońcy ściganego na postanowienie w przedmiocie stwierdzenia prawnej dopuszczalności wydania ściganego władzom Republiki Uzbekistanu, stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom zażalenia Sąd Okręgowy nie dopuścił się obrazy przepisów postępowania, tj. art. 604 § 1 pkt 7 k.p.k., ani innych uchybień podważających prawidłowość orzeczenia.
Sąd słusznie uznał, że wniosek Prokuratury Generalnej Republiki Uzbekistanu, w tym załączone do niego dokumenty, realizują dowodową podstawę przekazania ściganego. W kontekście powyższego należy uznać, że materiał zgromadzony w sprawie jest pełny, kompletny, niebudzący wątpliwości i pozwalający rozstrzygnąć o prawnej dopuszczalności wydania ściganego.
Zgodnie z art. 604 § 1 pkt 7 k.p.k. wydanie osoby ściganej jest niedopuszczalne, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, iż w państwie żądającym wydania może dojść do naruszenia wolności i praw osoby wydanej. W ocenie Sądu Apelacyjnego w sprawie niniejszej takie negatywne przesłanki nie zachodzą. Ścigany stoi pod zarzutem popełnienia przestępstw pospolitych, które są kwalifikowane z art. 168 część 3 litera C (x1) oraz z art. 168 część 3 litera B i C (x2) kodeksu karnego Republiki Uzbekistanu, stanowiących odpowiednik art. 286 § 1 polskiego kodeksu karnego.
Na tle powyższych ustaleń należy podzielić trafnie eksponowane w judykaturze stanowisko, iż samo powołanie się na informacje czy raporty międzynarodowe wskazujące na naruszenie praw człowieka, a w szczególności ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania osoby ściganej w razie jej wydania do państwa wnioskującego o ekstradycję, nie jest wystarczające. Opinię tę potwierdza także aktualne orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, który uznawał już wielokrotnie, że tzw. ogólna sytuacja w kraju ściganego nie pozwala na stwierdzenie, że ekstradycja do tego państwa powinna być generalnie niedopuszczalna z powodu ryzyka naruszenia art. 3 Konwencji (por. m.in. sprawa Kozhayev przeciwko Rosji, wyrok ETPCz z 5 czerwca 2012 r., skarga nr 60045/10, § 90; wyrok ETPCz z dnia 20 maja 2010 r. w sprawie Kamyshev przeciwko Ukrainie, skarga nr 3990/06, § 44).
Odmowa ekstradycji może mieć miejsce jedynie wówczas, jeżeli zostanie wykazane realne ryzyko podjęcia traktowania sprzecznego z art. 3 Konwencji wobec osoby ściganej, której dotyczy wniosek ekstradycyjny. Takie przekonanie wyrażał też do tej pory Sąd Najwyższy, przyjmując, że powołanie się na problem przestrzegania praw człowieka w obcym państwie nie może stanowić podstawy odmowy ekstradycji w sytuacji, gdy nie wykazano rzeczywistego ryzyka wystąpienia takich naruszeń, a w szczególności do stosowania tortur i nieludzkiego traktowania w konkretnym wypadku i do konkretnej osoby podlegającej wydaniu. Należy bowiem w każdym przypadku, gdy możliwość zaistnienia takiej podstawy odmowy wydania jest podnoszona, rozważyć nie tylko krytyczne informacje o praktyce funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości państwa wzywającego (które mogą być zawarte m.in. w raportach organizacji pozarządowych), ale przede wszystkim dane wskazujące, że w sytuacji wydania konkretnej osoby ściganej powszechnie respektowane standardy praw człowieka mogą nie być w sposób należyty przestrzegane (tak np. w postanowieniu z 7.10.2021 r., IV KK 171/21, LEX nr 3342053; postanowieniu SN z dnia 4 kwietnia 2018 r., III KK 355/17, LEX nr 2486129; oraz judykacie z dnia 20 kwietnia 2011 r., IV KK 422/10, LEX nr 846391). W realiach niniejszej sprawy obrońca powyższym wymaganiom nie sprostał.
Tym samym, biorąc pod uwagę całokształt przywołanych okoliczności, uznać należy, że brak jest przeszkód natury prawnej lub faktycznej uniemożliwiających dokonanie ekstradycji O. N. do Uzbekistanu celem przeprowadzenia wobec niego postępowania karnego. Okoliczności takiej nie stanowi powoływanie się przez ściganego na rzekome kontakty jednego z pokrzywdzonych ze środowiskiem policyjnym, co miałoby bezpośrednio rzutować na niemożliwość podjęcia przez ściganego obrony. Na tym zaś tle brak jest podstaw do stwierdzenia, iż okoliczność ta a priori przesądzać ma o niedopuszczalności wydania ściganego, a przyjęcie takiej tezy za prawdziwą prowadzić by musiało jednocześnie do wniosku, że pokrzywdzony, którego ojciec jest policjantem, zostanie pozbawiony możliwości ochrony swoich praw.
Przechodząc do pkt 2 zaskarżonego postanowienia, którego przedmiot obejmuje rozstrzygnięcie o tymczasowym aresztowaniu ściganego, to kontrola odwoławcza potwierdziła słuszność stanowiska Sądu Okręgowego o aktualności przesłanek stosowania tego środka wobec ściganego, jak i jego niezbędności dla zabezpieczenia wydania.
Sąd Okręgowy zasadnie uznał, że w stosunku do ściganego w dalszym ciągu zachodzi przesłanka określona w art. 258 § 1 pkt 1 k.p.k. Skoro w państwie ścigania istniały podstawy do wszczęcia wobec O. N. międzynarodowych poszukiwań, to w sposób oczywisty przekłada się to na stwierdzenie, że również w państwie zatrzymania istnieje wysokie prawdopodobieństwo jego ucieczki lub ukrywania się. Mimo przebywania na terytorium Polski, nie można uznać, aby tutaj znajdowało się centrum życiowe ściganego, bowiem przebywa tu jedynie w celach zarobkowych, a uzyskane dochody przekazuje rodzinie – żonie i dzieciom, którzy w dalszym ciągu zamieszkują w Republice Uzbekistanu. Ponadto z treści protokołów przesłuchań wynika, że ścigany miał wiedzę o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu w kraju pochodzenia (k. 33 akt prokuratorskich o sygn. 3042-6.Oz.1120.2023). Wobec powyższego przesłanka obawy ucieczki lub ukrycia się jawi się jako aktualna i rzeczywista wobec ściganego.
Słuszne jest również stanowisko Sądu Okręgowego, że w stosunku do O. N. aktualną pozostaje także przesłanka szczególna z art. 258 § 2 k.p.k. Zgodnie ze stanowiskiem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie – groźba wymierzenia surowej kary rodzi domniemanie, że ścigany może się skłaniać do podejmowania działań zakłócających czy wręcz uniemożliwiających prawidłowy tok postępowania (vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1996 r., sygn. IV KZ 119/96, OSP 1997/4/74; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2001 r., sygn. II KKN 74/99, Prok. i Pr. 2002/1/6). W świetle przytoczonych wyżej okoliczności tym bardziej potęguje obawę podjęcia takich działań fakt, że ścigany swoim działaniem doprowadził do wszczęcia przez państwo skazania poszukiwań międzynarodowych.
Całość powyższych rozważań, wskazujących na aktualność podstaw tymczasowego aresztowania ściganego, wbrew stanowisku skarżącego, przemawia za tym, że jedynie tymczasowe aresztowanie może stanowić należyte zabezpieczenie końcowego etapu postępowania ekstradycyjnego. Skoro Sąd stwierdził, że wobec ściganego tylko stosowanie tego środka w prawidłowy sposób zabezpieczy tok postępowania, to znaczy, że jednoznacznie dał wyraz temu, że nie widzi innej, niż areszt, formy skutecznego jego zabezpieczenia. Ocenę tę Sąd Apelacyjny podziela.
Brak jest też podstaw do uznania, by wobec ściganego zachodziły negatywne przesłanki tymczasowego aresztowania określone w art. 259 § 1 k.p.k. Okoliczności takich nie wskazuje skarżący, jak również Sąd odwoławczy z urzędu nie stwierdza ich występowania.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ściganemu z urzędu orzeczono na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763), przyznając mu kwotę 1200 zł powiększoną o wartość podatku VAT.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.